Stichting Weij-land blaast boerderij Noord-Akendam nieuw leven in | in samenwerking met het Wijkplatform Leefbaar Vondelkwartier
Stichting Weij-land blaast boerderij Noord-Akendam nieuw leven in | in samenwerking met het Wijkplatform Leefbaar Vondelkwartier
Historie Boerderij
In het weiland aan de Vergierdeweg 452-454 staat boerderij Noord-Akendam of beter gezegd, wat er nog van over is. Het complex ligt op een hoger gelegen stuk zandgrond, genaamd “de Plaat” en dateert uit de 17e eeuw. Het is een boerderij van het zogeheten Schoter-type, waarbij de woning in het voorste gedeelte is gebouwd met daarachter de bedrijfsruimte in een hoger stolpvormig achterhuis.
Het jaar 2003 was landelijk het “Jaar van de Boerderij”. Toen besloot de pas opgerichte Stichting Historisch Schoten voor boerderij Noord-Akendam de status van Rijksmonument aan te vragen. Dat ging niet door. Het complex was weliswaar van monumentale waarde, maar niet van nationale betekenis of allure en ook toen nogal vervallen. Daarom besloot de gemeente Haarlem in 2005 de boerderij de status van gemeentelijk monument te geven. Twintig jaar later moeten we constateren dat – ondanks die beschermde status – het verval van de boerderij gewoon door is gegaan.
Op het bordje op een paal naast het toegangshek staat o.a.: “Boerderij Noord-Akendam, daterend uit de 17e eeuw, genoemd naar de vroegere Heerlijkheid, gelegen in de voormalige gemeente Schoten bestaande uit een stolpvormig achterhuis, een woon- en een zomerhuis. Het achterhuis diende tot veestalling, hooi- en wagenberging”.
Bijna twee eeuwen lang heeft de familie Van der Peet hier geboerd. Op 16 november 1800 trouwde Gijsbertus van der Peet, geboren in Wassenaar, met Christina Obé of Obee, weduwe van Cornelis Lindeman. Boerenknecht Gijs was toen 35 jaar en deed wat vele boerenknechts deden, namelijk trouwen met een weduwe met een boerderij.
De stolpboerderij werd in 1875 aan de rechterkant uitgebreid met een woning voor de knecht, die in de praktijk zou worden gebruikt door de ouders als zij de boerderij overdroegen aan hun zoon. De knecht woonde bij hen in of in de buurt.
De familie Van der Peet heeft tot de vorige eeuw op deze boerderij geboerd. Het werd door de jaren heen een bekende Schotense familie, zoals ook de families Stut en Vink dat zijn. Door huwelijken raakten ze met elkaar verwant. Het portret van Catharina Maria Stut-Bergman (1854-1914 hangt nog steeds in de knechtenwoning, die nu wordt bewoond door een nazaat van de familie van der Peet. Haar dochter Petronella Cornelia Stut trouwde op 9 juni 1915 met boer Jan van der Peet. Hij werd de laatste Van der Peet op deze boerderij, want Jan stopte ermee halverwege de jaren ’50. Daarna nam knecht Jan Hogenstein het stokje over tot ook hij er begin jaren ’80 mee op hield.
Daarna werd het gebouw en de grond eigendom van Staatsbosbeheer, die het vervolgens in 2002 in erfpacht heeft uitgegeven aan Recreatieschap Spaarnwoude, een samenwerkingsverband van de provincie Noord-Holland en de gemeenten Amsterdam, Haarlem, Velsen en Haarlemmermeer. Bij die erfpachtuitgifte aan het Recreatieschap was de boerderij ook al vervallen en gedeeltelijk ingestort. Voor het Recreatieschap Spaarnwoude was het restaureren van de boerderij financieel niet haalbaar. Daarom koos het schap in 2007 voor het in ondererfpacht uitgeven van de boerderij aan een partij die een haalbaar plan had voor restauratie. De dringend gewenste restauratie van de historische boerderij zou dan gefinancierd worden zonder publiek geld. De inkomsten uit de ondererfpacht zouden worden gebruikt voor de exploitatie van het schap. In dat kader werden er tussen 2008 en 2019 plannen ontwikkeld door Sauna van Egmond en later Nieuw Akendam BV, waarbij het plan van de sauna werd gecombineerd met een medisch dagverblijf. Het eerste plan bleek financieel niet haalbaar en het tweede plan werd door de gemeente afgewezen omdat het bouwvolume te massief was en niet paste in het landschap.
De discussie over de toekomst van de vervallen boerderij werd in het voorjaar van 2021 weer actueel toen de gemeenteraad van Haarlem besloot om op de locatie naast de boerderij zes Skaeve Huse te bouwen. Dat zijn woningen voor onaangepaste Haarlemmers. De toenmalige wijkraad Vondelkwartier en Bond Heemschut riepen de gemeente op om de boerderij tegelijkertijd te restaureren en een nieuwe bestemming te geven. Op 28 augustus 2022 organiseerde wijkraad Vondelkwartier het Festival Noord Akendam, dat bezocht werd door zo’n 600 wijkbewoners. Zij werden rondgeleid en mochten daarna hun wensen kenbaar maken voor wat betreft de toekomstige bestemming van de boerderij. In deze wijkenquête spraken veel wijkbewoners zich uit voor een wijkfunctie in de gerestaureerde boerderij. Dus een Huis van de Wijk bestemming bleek een grote wens van de wijkbewoners. In het najaar van 2022 werd de boerderij wind- en waterdicht gemaakt in afwachting van de herbestemming van de boerderij.
In het voorjaar 2024 stelde de gemeenteraad van Haarlem het bestemmingsplan Skaeve Huse vast. Dit plan gaat niet alleen over de bouw van zes woningen naast de boerderij maar ook over de herbestemming van de boerderij. De gemeente staat achter het idee om de monumentale boerderij Noord-Akendam duurzaam te herstellen: “Een groot deel van het boerderijcomplex is extreem vervallen en moet met spoed worden gerestaureerd”. Over de nieuwe functie van de boerderij lezen we: “Er wordt gedacht aan een initiatief in de maatschappelijke richting, mogelijk een welzijnsinstelling gecombineerd met ruimte voor dagbesteding en een functie voor de wijk. Dit kan binnen deze categorie nog veel kanten op gaan. Om deze reden is een gemengde bestemming opgenomen waarbinnen naast het behoud van de ene bestaande woning ook enkele maatschappelijke functies en een culturele functie zijn toegestaan”. Om die doelstelling daadwerkelijk te realiseren werd op 4 februari 2025 de Stichting Weij-land opgericht. Samen met betrokken partners in Haarlem-Noord, zoals het wijkplatform Vondelkwartier, Stichting Nabestaandenzorg, Stichting Zaaigoed en Stichting Doe-Tuinen en met steun van Buurts en Zorgbalans willen wij op korte termijn aan de slag om de vervallen boerderij te reconstrueren tot een Huis van de Wijk.
